است . ( 1 ) پس اگر منفعت متعارفه آن حرام باشد آلت لهو است ولو آنكه متعارف شود استعمال آن در غير آن منفعت مثل طبل وسنطور ، چه نفع هيأت اين دو ، لهو است ولو آنكه هيچ كس أو را استعمال نكند يا استعمال كند در غير آن ، پس اگر در بلدي متعارف شود كه روى طبل گندم را خشك كنند يا سنطور براي پيش تخته بخارى به كار برند از آلت لهو بودن خارج نمى شود وكسر آن لازم است به خلاف انگشتر وفنجان ولو با آنها قمار كنند ومتعارف شود كه روى طبل گندم را خشك كنند يا سنطور براي پيش تخته بخارى به كار برند از آلت لهو بودن خارج نمى شود وكسر آن لازم است به خلاف انگشتر وفنجان ولو با آنها قمار كنند ومتعارف شود در زماني يا در مكاني ، چون هيأت ( 2 ) آن دخيل در قمار نيست وهمچنين است حال ، در ساير حاجيات بشر مثل ظروف وافرشه والبسه . هيأت كلاه براي روپوش سر است وجوراب براي پوشيدن پا ، پس اگر در مكاني يا زماني عكس ، استعمال نمايند وفرض شود احكامى بر خصوص كلاه وجوراب باشد ، تغيير نخواهد كرد ( 3 ) واگر صد سال در مملكتي جوراب را سر گذارند وبه پا كلاه را بپوشند ، باز كلاه كلاه است وجوراب جوراب . ( 4 )

--> ( 1 ) . اين نظريه ( يعنى هيأت را ملاك گرفتن ) صحيح نيست بلكه ملاك براي آلت لهو بودن وآلت حرام بودن اين است كه منفعت متعارف آن حرام باشد ومنفعت حلال آن اصلاً مورد توجه نباشد واين تعارف ممكن است در دو زمان يا دو مكان دو جور باشد ومعنى تأثير زمان ومكان در اجتهاد همين است ولازمه حرف حاج شيخ محمد رضا ( رحمة الله عليه ) اين است كه زمان ومكان هيچ تأثيرى نمى توانند داشته باشند . وصحيح نبودن فرموده ايشان در مثالهايى از قبيل كلاه وجواب كه خودشان ذكر كرده اند روشنتر است . ( 2 ) . براي دخيل بودن هيأت در قمار وهمچنين دخيل بودن هيأت در آلت لهو بودن ، معناى صحيح وقابل قبولى به نئر نمى آيد . ( 3 ) . از اين گونه فتاوا روشن مى شود كه آنچه امام خمينى ( رضوان الله تعالى عليه ) به عنوان تأثير زمان ومكان در اجتهاد صحيح مطرح كرده اند در زمانهاى گذشته حتى تا چند سال قبل مورد توجه همه فقها بوده است . « هذه من عُلاه إحدى المعالي » . ( 4 ) . بله جوراب جوراب است وممكن است اسمش عوض نشود امّا اگر به عنوان پوشش پا موضوع حكم شرعي قرار گيرد ودر زماني ويا مكاني به طور كلى از آن براي پوشش سر استفاده شود آن حكم را نخواهد داشت .